Hotline:
Hai tháng đầu năm 2026, ngành cao su Việt Nam ghi nhận bức tranh trái ngược. Khối lượng xuất khẩu tăng nhẹ nhưng doanh thu lại sụt giảm, phản ánh áp lực giá và sự phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Trong bối cảnh thiếu hụt nguồn cung toàn cầu và biến động địa chính trị leo thang từ khủng hoảng eo biển Hormuz, các doanh nghiệp cần đẩy mạnh đa dạng hóa để giảm rủi ro.
Chỉ số xuất khẩu cao su Việt Nam tháng 1-2/2026
Theo dữ liệu sơ bộ từ Tổng cục Hải quan Việt Nam:
- Doanh thu xuất khẩu: 494,7 triệu USD (giảm 3,61% so với cùng kỳ 2025).
- Khối lượng xuất khẩu: 275.900 tấn (tăng 2,01% so với cùng kỳ).
- Tỷ trọng doanh thu từ Trung Quốc: 71,2% (giảm nhẹ từ mức 72% năm 2024).
- Giá xuất khẩu trung bình tháng 2: 1.855 USD/tấn (tăng 5,1% so với tháng 2/2025).
Dù khối lượng tăng, doanh thu giảm cho thấy giá xuất khẩu trung bình chưa đủ bù đắp, đặc biệt trong tháng 1. Đây không phải biến động tạm thời: năm 2025, xuất khẩu cao su Việt Nam đã giảm liên tiếp năm thứ ba, và thị phần tại một số thị trường trọng điểm tiếp tục bị thu hẹp.
Tiêu đề gây hiểu lầm thường gặp: “Xuất khẩu cao su tăng trưởng” – thực tế che giấu vấn đề lợi nhuận giảm sút khi xuất nhiều hơn nhưng thu về ít tiền hơn trên mỗi tấn.
Tại sao tăng lượng lại che giấu suy giảm doanh thu?
Sự chênh lệch giữa khối lượng (+2,01%) và doanh thu (-3,61%) xuất phát từ hiệu suất yếu ở tháng 1, dù giá tháng 2 phục hồi nhẹ. Giá cao su toàn cầu tăng nhờ thiếu hụt nguồn cung, nhưng chưa đủ mạnh để bù đắp khoảng trống tích lũy.
Theo Hiệp hội Các nước Sản xuất Cao su Tự nhiên (ANRPC), tình trạng thiếu hụt cao su tự nhiên toàn cầu dự kiến kéo dài đến năm 2028, với mức thiếu hụt hàng năm 600.000 – 800.000 tấn. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn là một trong số ít quốc gia sản xuất lớn ghi nhận sụt giảm xuất khẩu liên tục, ngay cả khi giá thế giới có xu hướng tăng.
Trung Quốc vẫn thống trị nhưng thị phần Việt Nam đang giảm
Trung Quốc tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm 71,2% doanh thu (khoảng 352,33 triệu USD). Tuy nhiên, cả khối lượng và giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc đều giảm so với cùng kỳ (lần lượt -4,53% và -8,46%).
Đáng lo ngại hơn là xu hướng cấu trúc: Thị phần cao su Việt Nam trong nhập khẩu của Trung Quốc đã giảm từ 22,3% xuống còn 16,1% trong quý 1/2025, trong khi Thái Lan tăng mạnh lên 34,4%. Sự cạnh tranh gay gắt từ Thái Lan và Indonesia, cộng với nhu cầu Trung Quốc có dấu hiệu chững lại, khiến rủi ro phụ thuộc ngày càng lớn.
Tin vui từ đa dạng hóa thị trường
Các nhà xuất khẩu Việt Nam đang đẩy mạnh mở rộng:
- Indonesia: Tăng mạnh nhất với khối lượng +121,75%, doanh thu +93,15% (nhờ bùng nổ ngành lốp xe).
- Ấn Độ: Khối lượng +29,25%.
- Đức: +72,6% khối lượng.
- Mexico: +153,97%.
- Pháp và Bangladesh: Tăng vượt trội (hàng trăm phần trăm), dù thị phần còn nhỏ.
Ngược lại, một số thị trường giảm sâu: Nga (-58,57% khối lượng), Bỉ (-84% doanh thu – từng là cửa ngõ phân phối EU).
Dưới đây là bảng tóm tắt thị trường xuất khẩu chính (tháng 1-2/2026):
(Nguồn: Hải quan Việt Nam – dữ liệu sơ bộ)
Cú sốc địa chính trị: Khủng hoảng eo biển Hormuz và tác động đến cao su Việt Nam
Dữ liệu hai tháng đầu năm được tổng hợp trước khi khủng hoảng Hormuz bùng nổ đầy đủ. Từ ngày 28/02/2026, sau các cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel vào Iran, eo biển Hormuz bị đóng cửa một phần, làm giảm lưu lượng tàu thuyền khoảng 70%. Giá dầu Brent vọt lên trên 100 USD/thùng, thậm chí chạm đỉnh 126 USD/thùng – mức cao nhất kể từ những năm 1970.
Tác động ba mặt đến ngành cao su:
- Cao su tổng hợp (dẫn xuất từ dầu mỏ) chịu lạm phát chi phí trực tiếp, ảnh hưởng biên lợi nhuận sản xuất lốp xe và sản phẩm công nghiệp.
- Chi phí vận chuyển tăng vọt: Chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng kéo dài 10-14 ngày, phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng mạnh.
- Tắc nghẽn logistics: Cảng Jebel Ali và các tuyến châu Á – châu Âu, châu Á – Trung Đông bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Với Việt Nam, rủi ro càng lớn khi dự trữ năng lượng thấp (chỉ đủ 20-30 ngày tiêu thụ). Giá xăng dầu nội địa đã tăng mạnh (xăng +50%, diesel +70%). Ngành chế biến cao su tại Bình Phước, Tây Ninh, Đồng Nai tiêu thụ nhiều năng lượng – bất kỳ gián đoạn điện hoặc chi phí diesel cao đều làm giảm lợi nhuận.
Nếu giá dầu duy trì ở mức cao, tăng trưởng GDP Việt Nam có thể bị kéo xuống, ảnh hưởng gián tiếp đến chuỗi cung ứng cao su.
Nhập khẩu cao su và vai trò của FDI
Việt Nam vẫn nhập khẩu đáng kể cao su thô (một phần để chế biến tái xuất). Top doanh nghiệp nhập khẩu tập trung tại các tỉnh sản xuất cao su lớn, trong đó có Sailun Việt Nam (công ty con của Sailun Group – Trung Quốc), cho thấy mô hình FDI đang chuyển hóa nguyên liệu thô thành sản phẩm thành phẩm xuất khẩu.
Triển vọng quý 2/2026 và rủi ro dài hạn: Dự báo chính thức cho thấy khả năng phục hồi dần từ quý 2 nhờ mùa vụ mủ cao su cải thiện và nhu cầu ổn định. Tuy nhiên, cần thận trọng với các kịch bản bất lợi:
- Khủng hoảng Hormuz kéo dài → chi phí logistics và năng lượng cao.
- Cạnh tranh từ Thái Lan, Indonesia và chiến lược đầu tư nhà máy lốp của Trung Quốc tại Việt Nam (có thể giảm nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu thô).
- Quy định EUDR của EU (có hiệu lực dần từ 2025-2026): Việt Nam nhập hơn 64% cao su thô từ Campuchia, truy xuất nguồn gốc khó khăn. Chỉ một số ít doanh nghiệp hiện tuân thủ đầy đủ.
Yếu tố tích cực trung hạn: Thiếu hụt nguồn cung toàn cầu đến 2028, nhu cầu tăng tại ASEAN và Nam Á, cùng giá cao su có xu hướng cải thiện.
Kết luận
Ngành cao su Việt Nam đang ở ngã ba đường: cơ hội từ thiếu hụt toàn cầu nhưng đầy rủi ro từ phụ thuộc thị trường, năng lượng và địa chính trị. Việc đa dạng hóa thị trường (Indonesia, Ấn Độ, EU, Mỹ…) là hướng đi đúng đắn, song cần kết hợp với nâng cao năng suất, tuân thủ EUDR và xây dựng dự trữ năng lượng tốt hơn.
Doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần đánh giá lại các kịch bản bất lợi thay vì chỉ tập trung vào tín hiệu lạc quan ngắn hạn. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng sẽ quyết định liệu ngành cao su có thực sự phục hồi bền vững hay tiếp tục đối mặt với những bất ngờ khó lường trong năm 2026.
Nguồn tham khảo chính: Tổng cục Hải quan Việt Nam, ANRPC, Hiệp hội Cao su Việt Nam (VRA), VRG, nghiên cứu MUFG, các báo cáo về khủng hoảng Hormuz từ Al Jazeera, CNBC và Wikipedia (cập nhật đến 31/03/2026). Dữ liệu thương mại là sơ bộ và có thể được điều chỉnh.
